АСУУДАЛГҮЙ АМЬДРАЛ ГЭЖ ҮГҮЙ, БИД ХУВААЛЦЬЯ

Ýíý åðòºíöºä ýðãýëçýýòýé àñóóäëóóä èõ îëîí áàéäàã. Õ¿¿õýä áàéõààñàà ë ýíý èõ ýðãýëçýý á¿ðèéí öààäàõ ó÷èð øàëòãààí ò¿¿íèé õàðèóëòóóäûã îëîõ ãýñýí ýðìýëçëýëýýð ä¿¿ðýí áàéæ äýý. Þìñ á¿ðèéí íàðèéí ó÷ðûã îëîõ ãýñýí õ¿ñýë ýðìýëçýë õ¿¿õýä á¿ðò ë àäèëõàí áàéäàã ç¿éë øèã. Õàðèí áèä íàñàíä õ¿ðñýí õîéíîî ýíý èõ îëîí ýðãýëçýýíèéõýý íýãýýõýí õýñãèéã ÷ áîëîâ “ òàéëæ” ÷àäñàí áîëîâ óó? ãýýä áîäîõîîð ¿ã¿é ÷ þì øèã. Åðòºíöèéã òàíèí ìýäýõ ãýñýí îðîëäëîãî õ¿¿õýä íàñíààñ íàñàíä õ¿ðýõ ¿å õ¿ðòýë “ýðèéí öýýíä õ¿ð÷ ”ýðãýëçýý á¿ðèéí “òàéëàë” òàéëáàðóóä áýëýí áàéõ ìýò ñàíàæ ÿâñàí áîäîë ñàíààíóóä õ¿ðòýë îäîî ÷ ýðãýëçñýí õýâýýð.

ªºðèé㺺 îëîõã¿é øàõàì áàéñàí ºñâºð íàñ õ¿í á¿ðèéí àðä ¿ëäñýí ÷ ¿íýíäýý ººðèé㺺 ÷, ººðººë áóñäûã ÷ òàíèí ìýäýæ ÷àäñàí ãýõ áîäîë, ñàíààíóóä íü áàñ ë ¿íýíýýñ õîëóóð ÿâæ áàéæýý. Ñýòãýë ç¿éí ýíý èõ çºð÷èë, áîäîë ñàíààíû àñàð èõ ÿëãààíóóä íýã ë ìýäýõýä áèä á¿õíèéã “áè ÷óõàì õýí áý? áè ÿàõ ãýæ ýíý õîðâîîä òºðñºí þì áîë..?” ãýñýí îëîí îëîí àñóóëòóóäûã õàðèóëòã¿é ¿ëäýýãýýä ººðºº ñýòãýëèéí ìèíü õàà íýãòýý, äàëäûí äàëä íóóãä÷èõààä áèä á¿õíèé îþóí ñàíààã çîâîîíî.

Ãóäàìæààð çºðæ ºíãºðºõ õ¿ì¿¿ñèéã õàðàõ çóóðàà èéí áîäîæ ñóóõ... Òýä ÷ áàñ ýäãýýðèéí íýãýí àäèë “ áè........” ãýñýí áîäîë òýýæ ÿâàà áîëîâ óó? ¿ã¿é áîëîâ óó?

Áîäîë ñàíàà á¿ðèéí öààäàõ õî¸ðäìîë àãóóëëàãà á¿ð õ¿íèéã 2 õýñýãò õóâààí áèå, ñýòãýë íü ýíý õî¸ðûí àëèéã íü äàãàõàà øèéäýæ ÿäàí çºâ, áóðóó ãýñýí õýìæ¿¿ðò ñýòãýëýý äýíñëýõ á¿ðò çîâëîí èðýõ...”Ãýðëýõ ¿¿, áîëèõ óó? ßàæ ìºí㺠îëîõ âý? ªºðèéíõººðºº ÿâàõ óó? áóñäûí çºâëºãººã äàãàõ óó? ...” ãýõ ìýòýýð ñîíãîëò á¿ðýýñ çºâèéã íü îëîõûã ýðìýëçýí, ýöñèéí ýöýñò ýíý á¿õýí ýðãýëçýý áîëæ óëàì óëìààð äààìæèðñààð ó÷ðàà îëîõã¿é áàéõ íü ýëáýã òîõèîëäîõ.

Õîòæèëò èõñýõ òóñàì õ¿ì¿¿ñ õîîðîíäûí õàðèëöàà õîëäîæ, õàðèëöààíä ýðãýëçýýòýé, àëäààòàé ç¿éë ãàðàõ íü èõýñäýã. Ýíý áîë ºíººäðèéí õóâüä íàäàä, õàðèí ìàðãààøèéí õóâüä òàíä ÷ òîõèîëäîæ áîëîõ àñóóäëûí íýã íü. Ìàãàäã¿é ÷àäàìæòàé õ¿ì¿¿ñò /ººðºº ººðòºº êàòàðñèñ õèéæ ÷àääàã õ¿íä / èéì àñóóäàë òîõèîëäîõã¿é áàéõûã ¿ã¿éñãýõ àðãàã¿é ÷ ìàññûí õóâüä ýíý íü ýñðýã ¿çýãäýë þì. Áèä èéì íºõöºë áàéäàëä õýíä õàíäàõ âý?

Óëñ òºð÷äºä þì áîëîâ óó? Óðëàã ñî¸ëûíõîíä þì áîëîâ óó? àëü ýñâýë õýí ÷ ¿¿íèéã õèéõ áîëîìæã¿é þì áîëîâ óó..?

Ýíý á¿õ õàðèóëòûã ýðæ õàéñààð õ¿ì¿¿ñ õ¿ì¿¿ñ äýýðýý ë èðäýã. Õ¿íèé àñóóäëûã õ¿íýýñ ººð õýí ÷ øèéäâýðëýæ ÷àäàõã¿é. Áèä ýíý òîõèîëäîëä / äýýð çºâõºí íýã ë æèøýýã äóðüäñàí áîëíî /ñýòãýëç¿é÷äýä õàíäàõ ë õýðýãòýé. Àìüäðàë á¿õ þìñàä òààðñàí  áýëýí ç¿éëèéã õ¿í á¿ðò áýëäýæ ºãäºãã¿é. Õýí íýãýí õ¿íèé õóâüä õýçýý íýãýí öàãò àëäçàà ãàðãàñàí ë áàéäàã. Õàðèí ò¿¿íýýñýý ñóðàëöàæ ººðèé㺺 õºãæ¿¿ëñýí íü õýä áàéãàà áîë? Áèäíèéã àìüäðàëûí ýíý îëîí áàðòàà, äàâààã òóóëàõàä õýí íýãíèé îðîëöîî, òóñëàìæ äýìæëýã çàéëøã¿é ÷óõàë áàéäàã. Èõ äàëàéí õºë àëäàì óóäàì ýíý èõ îðîí çàéä õ¿íèé àìüäðàëûí áè÷ñýí ò¿¿õ ò¿¿íýýñ ÷ èë¿¿ ã¿í óë ìºð ¿ëäýýäýã.

Áèäíèé ýíý èõ àÿëàëûã çºâ ÷èãë¿¿ëæ, ¿íýíä îéðòóóëàõ õ¿ì¿¿ñ áîë ñýòãýë судлаа÷èä þì. Õ¿ì¿¿ñ áèä çºâõºí ñàéí ñàéõàí, àç æàðãàëòàé àìüäðàõûã ë áîääîã. Õàðèí áèä º÷¿¿õýí òºäèé çîâëîí ãóíèã, ýðãýëçýý, òººðºãäºë人 á¿äýð÷èõýýä ÿàæ áîñîõîî ìýäýõã¿é äýìèé ë ñýòãýëýý øàíàëãàõ íü öººíã¿é. Àìüäðàëûí àç æàðãàë, çîâëîí ãýñýí äýíñèéã òýíöâýðæ¿¿ëýí áàðüæ áàéõàä àñàð èõ óðàì çîðèã, ñýòãýëèéí èõ òýíõýý, ºðãºí öàð õ¿ðýýòýé ñýòãýõ, áîëîìæ á¿ðèéã õàðàõ ýð¿¿ë ñàðóóë óõààðëûã õ¿ì¿¿ñ áèäýíä ñýòãýë судлаачид ë ºãäºã. Èíãýñíýýðýý òýð õ¿íä áàéõ äîòîîä íººö, áîëîìæ áîëîëöîî, ñîíãîëòûã õèéõ òýð íºõöëèéã íü á¿ðä¿¿ëæ ºãäºã. Ýðãýëçýý á¿ðèéã ñîíãîëò õèéõ ÿìàð íýãýí õóâèëáàðóóä õ¿ëýýæ áàéäàã. Áèä òýð áîëîìæèéã ë àëäàëã¿é îëîõ õýðýãòýé.

Сэтгэл судлаач Г.Алтанзагас 

Хүнийг насан туршид нь салахгүй дагалдаж явдаг зүйлүүдийн нэг яах аргагүй хүний сонгосон, эзэмшсэн мэргэжил. Мэргэжил нь хүний идэх талхаа олоход тусалдаг, өргөн хүрээгээр аваад үзвэл нийгмийн амьдралд, хүмүүсийн тусын тулд байхад зориулагдсан зүйл юм.

Хүний хийж чадах зүйл дээр суурилсан чадварын цогц бол мэргэжил. Мэргэжилдээ дур сонирхолтой, авьяас чадвартай хүмүүс хамгийн их амжилт, бүтээл туурвил гаргадаг. Үүнийг практик харуулж чадсан. Тэр хэрээрээ нийгмийн амьдралд ч хамгийн үр бүтээлтэй хүчирхэг бие хүн байж чаддаг. Сонирхолгүй, хүсээгүй ажил, мэргэжилдээ хүн өөрөө хичнээн зүтгээд ч өндөр амжилт олох нь бага байдаг. Мэргэжил сонгох гэдэг шууд шийдчих амар хялбар ажил бишээ. Өөрийнхөө сэтгэл зүй, бие физиологи, оюун ухаан, сэтгэн бодох чадвар гээд олон зүйлээ нарийн тооцоолж байж шийдэх амьдралын чухал сонголт юм. Үүнийг мэргэжилд тэнцэх чанарын судалгаагаар тодорхойлдог. Энэ нь тухайн мэргэжлийг эзэмших гэж буй хүн энэ мэргэжлээрээ цаашид өсөж хөгжих, өөрийгөө хөгжүүлж чадах эсэхэд гол анхаарлаа хандуулдаг. Мэргэжил хувь хүний хөгжилд давамгайлах байр суурь эзлэх бие хүн болох үйл явцад эергээр нөлөөлж байж гэмээнэ хүн өөрийнхөө мэргэжилд дуртай, сэтгэл хангалуун байж чадварлаг боловсон хүчин болдог.

Мэргэжилд хандах хандлага хүүхэд насанд 3-4 удаа өөрчлөгдөж, солигдож болдог. Тийм учраас зарим үед юу хүсээд байгаадаа өөрөө эргэлзэх үе олон байдаг үүнд дараах хүрээлэл, хүчин зүйлс нэлээд нөлөөлдөг. Мэргэжил сонгоход хүн 4 замын бэлчир дээр ирж зогсдог.

Хувийн сэтгэл зүйн хүчин зүйл /өөрийн сонирхол хүсэл, эрмэлзлэл/

1. Найз нөхөд, хамт олны нөлөөлөл, даган дууриалт
2. Гэр бүл, ээж аавын хүсэлт, шаардлага
3. Нийгмийн хэрэгцээ гэсэн сонголтуудтай нүүр тулгардаг.

Олон мэргэжил олон сонголтууд дундаас өөртөө хэрэгтэй өөрийнхөө чадна гэж бодсон зүйлд хүчээ сорьсон нь дээр. Энэ нь идээдүйн амьдралын баталгаа болж өгдөг. Мэргэжил сонгохдоо өөрийнхөө сэтгэл зүйн дараах байдлуудыг анхаарвал зохино.

· Аливаа зүйлийг тооцоолох чадвар

· Авьяас чадвар

· Шийдвэр гаргалт

· Сэтгэлийн хөдөлгөөн, мэдрэмж

· Темперамент /зан араншин/

· Хувь хүний хөгжлийн онцлог

· Хэрэгцээ

· Хүсэл сонирхол, хобби

· Сэдэл

· Чиг хандлага

· Зан төлөв

· Зоригийн үйлдэл

Танин мэдэхүйн үйл явц, үүнд дараах зүйлс ордог.

• Сэрэл
• Хүртэхүй /мэдэрхүй/
• Анхаарал
• Ой тогтоолт
• Зохион бодохуй
• Төсөөлөл
• Сэтгэхүй
• Хэл яриа ордог. Эдгээр нь сонгох, эзэмших гэж байгаа мэргэжлүүдэд өндөр нөлөө үзүүлдэг, ач холбогдолтой.

Ер нь эзэмших гэж байгаа уг мэргэжлийнхээ чадварууд дээрээ тулгуурлан мэргэжлээ сонгож, өөрийнхөө авьяас чадвар нөөц бололцоогоо илрүүлэн гаргасан цагт тухайн салбартаа тэргүүлэгч нь байж чадна.

Мэргэжлийг хөдөлмөрийн онцлогоор нь үндсэн 5 бүлэг болгон авч үздэг

1. Хүн-Хүн. Энэ тогтолцоонд хүн-хүнтэйгээ, нийгмийн бүлэг, хамт олонтой өдөр тутамдаа харилцдаг салбарынхан ордог. Мэргэжлийн гол обьект нь хүн, хүмүүсийн харилцаа Сэтгэл судлаач, эмч, багш, нийгмийн ажилтан, сэтгүүлч, хуульч, менежер, гоо сайханч, үсчин, олон нийттэй харилцах ажилтан, хүний нөөцийн ажилтан, сурталчилгааны мэргэжилтэн зэрэг ордог.

2. Хүн-Байгаль. Өдөр тутмын амьдрал нь байгальтай харилцах харилцаагаар илэрдэг. Тухайлбал ургамал судлаач, амьтан судлаач, агрономич, малын эмч, ой судлаач, байгаль хамгаалагч, байгалийн шинжээч-эрдэмтэн, экологич гээд сүүлийн үед нилээд хүчээ аваад буй мэргэжлийн салбарууд ордог.

3. Хүн-Техник. Хөдөлмөрийн гол хэрэгсэл нь техник, тоног төхөөрөмж байдаг. Энэ мэргэжлийн салбарт төрөл бүрийн инженерүүд, цахилгаанчин, инженер-механик эмнэлгийн техникч, нисгэгч, техникч зэрэг орно.

4. Хүн-Тэмдэгтийн тогтолцоо. Энэ мэргэжлийн салбарт гол обьект нь дохио, тэмдэгийн хэл, код, тоо, томъёо ордог. Хүнээс хурд, шийдвэр гаргалт шаардсан мэргэжлийн салбар юм. Үүнд: нягтлан бодогч, химич, математикч, эдийн засагч, физикчид ордог.

5. Хүн-Уран сайхны дүр. Урлаг, уран сайхан, кино, энтертайменттай холбоотой бүхий л мэргэжлүүд ордог. Бүжигчин, дуучин, зураач, зохиолч, шоу менежер, дизайнер, хөгжимчин.

Хүний мэргэжилдээ хандах хандлага тогтсон хандлага /стеоротип/ их хэмжээгээр нөлөөлдөг. Тухайлбал: мэргэжлүүдийн гадаад үзэмж, имидж мэргэжил сонгох гэж байгаа хүүхдүүд ихэд анхаардаг. Энэ имидж нь тухайн мэргэжлийн ур чадвараас өөрөөр хүртэгддэг. Тиймээс тухайн мэргэжлийн ур чадварыг эхлээд анхаарах хэрэгтэй.

Тухайлбал: сэтгүүлч мэргэжил эзэмших гэж буй хүүхдүүд зөвхөн хүнээс ярилцлага авдаг төдийгөөр, эмчийг гоё, цэвэрхэн хувцасладаг, сайхан эмэгтэй гэж боддог бол, менежерийг дандаа завгүй байдаг, яаруу хүнээр төсөөлдөг. Энэ бол бидэнд суучихсан байдаг тогтсон хандлага юм.

Өөрийнхөө хоббиг мэргэжлээ, хоббигоо мэргэжлээ болгоорой,

Mergejliin chig barimjaagaa todorhoilohg husvel manaid handaarai.

Uudnees buh zuil eheldeg.

Setgeliin toli tuviin uruunuudiin neg

Mergejliin setgel sudlaachid nuutslal bolon huviin medeelliig hadgalah n mergejliin hamgiin anhdagch yos zui bilee.

Setgel zuin zuvluguu uguh uruunii olon ulsin standard -iig hangasan tohilog uruu.

Za ingeed zaaval "bi setgel sudlaachdad ochih hemjeend orson hun biluu" gej uuruusuu asuulguigeer ireerei. Uchir  ni ene niigemd amidarch bui buh hund Asuudal baidag uchraas bidend handaarai. 

Mash sonirholtoi training-iin uyer Mongol sudlaachid mun oroltsoj ajiglalt hiisen.

Mongol Ulsad urd umnu n gadaadiin mash olon setgel sudlaach Professor-uud irj bgaagui bilee.

2007 onii 7 sarin 20-nd zohion bguulagdsan.

Deerh hural Mongolin setgel sudlaachdad mash heregtseetei bolj ungursun yum. Arga hemjeeg Mongol Em Concern, Setgeliin Toli setgel zuin tuv hamtran zohion baiguulsan. US-iin 20-ood mujaas 80 garui Dr, Pfo-uud irsen.

Ene uyer hiisen training -iin zurgiig oruulav. Mun hutlburiig oruulav.

US-iin ihenh mujuudaas irsen, mergeshisen setgel sudlaachid. Bishrelt hotel-iin uudend.

Buten udriin uulzaltiin uyer udiin hoolon deer ch haluun yaria urnuv.

Shine uyiin setgel sudlaach bolon setgel zuig sonirhdog humuust zoruilav.

cross-cultural session with international psychologists

friday 20 july, 2007

bishrelt hotel

Ulaanbaatar, mongolia

9.00: 9.10         Opening session .Pr. B.Tuya, ph.D Head of Department of the Psychology and  Pedagogy, National University of Mongolia

9.10: 9.40         Methodology and contemporary approaches of Psychotherapy on various ethnological groups. Patricia M. Arredondo, Professor, Arizona State University,

9.40:10.10         Types of counseling in the USA and other countrie. Dr. Michael A. Hutchins, Private Practicen, Tucson, Arizona,                      

10.10:10.45       Psychotherapy practices in the USA and other countries. Dr. Samuel H. Shaffer, Santa Fe Counseling and Research Center,

10.45:11.00       Coffee break

11.10:11.30       Methodology and use of psycho diagnostic in the USA and other countries. Dr. Gsela Lins, Texas A:M University,

11.30:12.00       Contemporary theories of Psychotherapy. Dr. Samuel H. Shaffer, Santa Fe Counseling and Research Center,

12.00:12.30       Counseling and Psychotherapy today in the USA  Patricia M. Arredondo, Professor, Arizona State University,

12.30:13.00       Q&A

1.00:2.30 P.M    Lunch time

2.30:3.00 P.M    Development of psychological science in Mongolia and historical and contemporary research remain. Pr. B.Tuya, ph.D Head of Department of the Psychology and Pedagogy, National University of Mongolia

3.00:3.30 P.M   Cross-Cultural Psychology Research in Mongolia. Mrs. Helen  Salaun de Kertanguy, Professor, Clinician Psychologist, Researcher in Cross-Cultural Psychology.   University of Paris 10 (France)

             Ms. Kh. Khandsuren, Psychologist, Researcher, “Setgeliin toil”, Psychological Center Director

3.30:3.45 P.M    Coffee break

3.45:4.15 P.M    Counseling types and contemporary methodology used in Mongolia. Sh. Batbold, MA, Head of Department of the Psychology and Pedagogy, National University of Mongolia

4.15:4.45 P.M    Mutual perception of the Mongols and Chinese: An observation of a Mongol Historian. Dr. Ts. Batbayar,Researcher at the Institute of Strategic Studies,

4.45:5.15 P.M    Psychological specifics of Mongols. L.Urantsetseg, PhD, professor at the Department of the Psychology and Pedagogy, National University of Mongolia           

                   Discussion

5.15:6.45 P.M    Closing session . Patricia M. Arredondo, Professor, Arizona State University,

Dursgaliin zurgaa tatuulsan.

Zuun gar talaas: Setgel sudlaach B.Tselmeg, Elen, MUIS-iin SS-iin tenhimiin erhlegch Doc, Prof B.Tuya, Em Concern zahiral B.Bolormaa

Setgeliin toli tuviin zahiral, setgel sudlaach Kh.Khandsuren, tuviin zuvluh, clinic setgel sudlaach Helen Salauna De Kertanguy

Бидэнд өнгөрсөн одоо ирээдүйн тухай асуудлаа хуваалцаж болно.

Áèäíèé ñýòãýë ç¿éä íàñ íºëººëäºã ¿¿? Íàñ áèäíèé ñýòãýë ç¿éä íºëººëäºã ¿¿? ãýñýí àñóóëòòàé öàã õóãàöàà óëèðàí îäîõ òóñàì õ¿ì¿¿ñ èë¿¿ èõ òóëãàðäàã. Ñýòãýë ñóäëàà÷äûí ¿çýæ áàéãààãààð íàñ õ¿íèé ñýòãýë ç¿éä íºëºº ¿ç¿¿ëäýã. Õ¿íèé íàñûã õýä õýäýí ¿å÷ëýë¿¿äýä àíãèëàõûí çýðýãöýý íýã íàñíû ¿å÷ëýëýýñ íºãººä øèëæèõýä ñýòãýë ç¿é, ôèçèîëîãèéí õóâüä òóõàéí õ¿íä òîäîðõîé ººð÷ëºëò¿¿ä ãàðäàã.

 Áèäíèé ìýäýõýýð 40 ãàðñàí ýð, 4 äàðñàí àò ãýäýã. Ìîíãîë÷óóä 40 ãàð÷ àìüäðàë ýõýëëýý, òýãøèðëýý ãýæ áýëýãäýí ÿðüäàã. Äóíä íàñíû “øèëæèëòèéí ¿å” õýìýýí íýðèéääýã. Äóíä íàñ ýìýãòýé, ýìýãòýé õ¿ì¿¿ñò íºëººëºõ íºëººëëèéí õóâüä èæèë áàéäàã ÷ ýìýãòýé÷¿¿ä ¿¿íèéã èë¿¿ ìýäðýãýýð òóñãàæ àâäàã. Èéì ÷ ó÷ðààñ äóíä áóþó 40-ººñ äýýø íàñíû ýìýãòýé÷¿¿äèéí ñýòãýë ç¿éí îíöëîã, òýäíèé íèéãìèéí áîëîí áóñàäòàé õàðèëöàõ õàðèëöàà, òóëãàðäàã àñóóäëûí òàëààð õºíäºõèéã îðîëäëîî.

Ýíý íàñíû ýìýãòýé÷¿¿äýä áèå ìàõáîäèéí îíöëîãèéã äàãàëäàí ñýòãýë ñàíààíä ìýäýãäýõ¿éö  ººð÷ëºëò¿¿ä ãàðäàã. ßëàíãóÿà,

-       ãýíýò ñýòãýëýýð óíàõ,

-       ñýòãýëèéí õºäºë㺺í èõòýé áîëîõ,

-       ºíãºðñºí àìüäðàëäàà õàðàìñàõ

-       èðýýä¿éäýý èòãýë áàãàòàé áîëæ õóâèðàõ

-       õýò õººðºõ, áàÿðëàõ, ãóíèõ,

-       ýìýãòýé õ¿íèé ñàéí ÷àíàðóóäàà ãýýñýí ìýò ñýòãýãäýë òºðºõ,  

-       õ¿¿õýä òºð¿¿ëýõã¿é áîëñîí õýìýýí óéòãàðëàõ,

-       ãàíöààðäàõ, áóñàäòàé õàðèëöàæ ÷àäàõàà áîëüñîí ìýò ñàíàãäàõ ººðººð õýëáýë: íèéãìýýñ òóñãààðëàãäñàí ìýò ººðèé㺺 òºñººëºõ çýðýã ò¿ð çóóðûí øèíæ èëýðäýã.

̺í ýíý ¿åä ãýð á¿ëèéí àñóóäëûã ãàðäàí øèéäýõ, ¿ð õ¿¿õäýý íèéãìèéí àìüäðàëä áýëòãýõ, íºõðèéíõºº àæèë àëáàí òóøààë äýâøèõ, àìæèëò ãàðãàõàä íü òóñëàõ ¿¿ðýãòýé õýìýýí áîääîã.

 ªíäºð íàñòàé áîëñîí ààâ, ýýæäýý ñàíàà òàâüæ, àñðàõûí çýðýãöýý íàñàíä õ¿ð÷, íèéãìèéí àìüäðàëä èäýâõèòýé áàéð ñóóðü ýçýëæ áàéãàà ººðèéí õ¿¿õä¿¿äýý àíõààðàë õàëàìæàà íýãýí çýðýã ¿ç¿¿ëýõ, çºâ ÷èãë¿¿ëýõ ãýýä òýäýíä ìàø èõ ¿¿ðýã õàðèóöëàãà îíîãääîã. ¯¿íäýý òýä çàðèì òàëààð ñýòãýë äóíäóóð áàéõ íü ýëáýã òîõèîëääîã.  Ãýð á¿ëèéí àìüäðàëûí íýãýí õýâèéí ýñâýë òîãòâîðã¿é áàéäàëòàé áàéõ ÿâäàë àæèãëàãääàã. Ãýõäýý á¿õ ýìýãòýé÷¿¿äýä èéì ÿâäàë òîõèîëäîãã¿é ãýäãèéã õýëýõ íü ç¿éòýé. Èéì áàéäàëòàé íü õîëáîîòîéãîîð “øóâóóíû õîîñîí ¿¿ð” õýìýýõ õàì øèíæèéí ýìãýã èëýðäýã. Ýíý íü ¿ð õ¿¿õä¿¿ä íü ºñºæ òîì áîëîîä ºðõ òóñãààðëàõàä ãýð îðîí íü õîîñîí îðãèõ ìýò ñýòãýãäýë òºðäºã òºäèéã¿é çàðèì íü ñýòãýë ñàíààãààð óíàæ ãóòðàëä îðäîã áàéíà. Ýíý áàéäàëä õ¿ðýõýä äàðààõ øàëòãààíóóä íºëººëæ áîëíî.

-       Àìüäðàëûí îð÷èí, õýâ ìàÿã, õîò áîëîí õºäºº àìüäàðäàã ýñýõ,

-       Íèéãýìä ýçëýõ áàéð ñóóðü, õàðèóöëàãà,

-       Ãýð á¿ëèéí áàéäàë /àìüäðàë/,

-       Íèéãìèéí îð÷èí áóþó àæèë, ìýðãýæèë, àæëûí áàéðíû ñòðåññ,

-       Ñýòãýë ç¿éí áàéäàë, äàðàìò, ò¿ãø¿¿ð,

-       Áèå áÿëäàðûí îíöëîã,

-       ñýòãýëèéí õºäºë㺺íèé èëýðõèéëýë,

-       Ãýð á¿ë, àæèë, îéð äîòíûõîí, íàéç íºõäèéí õàðèëöàà,

-       Öýâýðøèëò,

-       ªºðèéí ¿íýëýëòèéí áîäèò áàéäëóóä èõ õýìæýýãýýð íºëººëäºã.

 Àìüäðàëûí îð÷èí, õýâ ìàÿã, õîò áîëîí õºäºº àìüäàðäàã ýñýõ

Õîò áîëîí îðîí íóòãèéí ñî¸ëûí ÿëãàà óëàì á¿ð èõñýæ áàéãàà ýíý ¿åä íèéãìèéí  õºãæ뺺 äàãààä õºäººãººñ õîòûã çîðèõ ãýð á¿ë, õ¿ì¿¿ñèéí òîî èõñýæ áàéíà. ßëàíãóÿà õºäººãººñ õîòîä øèëæèí ñóóðüøèæ áàéãàà ýíý íàñíû ýìýãòýé÷¿¿ä àìüäðàëûí îð÷èí íü ººð÷ëºãäºæ, ò¿¿íä äàñàí çîõèöîõîä íýëýýä áýðõøýýëòýé ó÷èðäàã. Ýíý ¿éë ÿâö íü õóâü õ¿íèé ñýòãýë ç¿éä áîëîí íèéãìèéí ñýòãýë ç¿éä îëîí àðâàí ººð÷ëºëò¿¿äèéã àâ÷èðäàã. Ýíý áàéäàë õóâü õ¿í áîëãîíä õ¿âèéí ñýòãýë ç¿éí îíöëîãîîñ õàìààðààä ÿíç á¿ðýýð íºëººëäºã. Ýíýõ¿¿ àìüäðàëûí îð÷èí, õýâ, ìàÿãààñ õàìààðààä ñýòãýë ç¿éä ýåðýã, ñºðºã õýðõýí íºëººëºõ íü ýìýãòýé÷¿¿äèéí ººðñäèéí ñýòãýë ñàíààíû áàéäëàà ººäðºã áàéëãàæ, ºìíºº çîðèëãîòîé, ¿çýë áîäîë áîëîí ººðèéí ñàíàà ñýòãýëýý áàðèõààñ ãàäíà ººðèéí ñýòãýëèéí ìýäðýìæ, ñýòãýë äîãäëîëîî òîãòâîðòîé ò¿âøèíä áàéëãàõààñ èõ ç¿éë õàìààðíà.

Íèéãýìä ýçëýõ áàéð ñóóðü, õàðèóöëàãà

Íèéãýìä ýçëýõ áàéð ñóóðü íü ººðèéíõ íü õóâüä áàõàðõàë õ¿íäëýë áîëñîí áàéõàä çàðèì ýìýãòýé÷¿¿äèéí õóâüä ººð áàéäàã. Àëäñàí öàã õóãàöàà, áîëîìæîî íºõºõ ãýæ ìàø èõ ýð÷ õ¿÷, øàðãóó áàéäàë ãàðãàõ òîõèîëäîë ÷ ýíý íàñíûõàíä íýëýýäã¿é òîõèîëääîã. ̺í ïðàêòèêààñ õàðàõàä íèéãýìä ýçëýõ áàéð ñóóðü, õàðèóöëàãà íü ºíäºðñºæ, ñàíõ¿¿ãèéí àñóóäëàà áèå äààí øèéäýõ õýìæýýíä î÷ñîí áàéäàã ÷ ñýòãýë ñàíààíû õóâüä áóñäààñ èë¿¿òýéãýýð õàéð õàëàìæèéã õ¿ñ÷ ñýòãýëèéí äýìæëýã, îéëãîëöîë ãýõ ìýò ñýòãýë ç¿éí ìàø îëîí õýðýãöýýí¿¿ä ýíý íàñàíä íóóöëàãïäìàë áàéõ íü ýëáýã áàéäàã. ßëàíã¿ÿà ýñðýã õ¿éñòíýýñýý èë¿¿ èõ õàéð õàëàìæèéã õ¿ñ÷ áàéäàã. Ýíý íºõöºë áàéäàë íü íèéãýìä ýçëýõ áàéð ñóóðü òîãòâîðòîé áàéõ áîëîìæèéã õàðóóëæ áàéíà.  

 Ãýð á¿ëèéí áàéäàë /àìüäðàë/

Ýíý íàñíû ýìýãòýé¿¿äèéí õóâüä ãýð á¿ëèéí àìüäðàë õàìãèéí ¿íý öýíýòýé ç¿éë áàéäàã. ßëàíãóÿà ¿ð õ¿¿õýä, ýð íºõºðòýéãýý õàìòðàí áîñãîñîí àìüäðàë ìàø èõ ¿íý öýíýòýé áàéäãààñ ýð íºõðèéí õàéð õàëàìæ äóíä íàñíû ýìýãòýé÷¿¿äýä þó þóíààñ èë¿¿ ÷óõàë áàéäàã. ̺í ýíý íàñàíä õ¿¿õä¿¿äèéí àìüäàëûí îëîí àðâàí ñîíãîëòóóä ýöýã, ýõ÷¿¿äèéí ñýòãýë ñàíààã òîãòâîðã¿é áîëãîõ òîõèîëäîë áèé

Sain baitsagaana uu?

Setgel sudlaachid ch gsn hun gehdee bidnii yaridagaar MEDREL MUUTAI humuustei hariltsadag emchildeg gevel tom enduurel. Medreliin emch nar setgetsiin uvchitei humuustei hariltsaj tedend demjleg tuslaltsaa uzuuldeg. Harin setgel sudlaachid setgel zuin huvid tulgamdsan, asuudaltai bgaa, buhimdlaa yahaa medehgui bgaa eruul humuustei ajilladag.

Ene mergejil Mongold mash huchtei delgerch bgaa, 1992 ond hamgiin anh ene mergejleer MUIS elseilt avch  1996 ond tugsultuu hiisnees hoish Mongold nileedgui mergejliin setgel sudlaachid turun garsan bh yum. Baruunii orond bolon dotoodod suraltsaj tugsuud ajiiilaj bgaa humuusiin too 1000 orchim bolson gsn alban bus medee bdg. Humuus ene mergejliig oilgohgui, hundruulj oilgoh yavdal nileedgui bsn bolovch 2004 onoos haritsangui uur bolson. Ene n shine tutam tugsuj bgaa oyutnuud tednii niigemdee uzuulj bgaa hariu uldlees shuud hamaaraltai.

Odoogoor setgel sudlaach beltgej bgaa dotoodiin surguuliudaas duridval:

1. MUIS

2. MUBIS

3. Bolovsrol deed surguuli

4. Enh-Orchlon deed surguuliud bh yum.

2000 bolon tuunees umnuh onuudad ene angiig meddeggui uchraas hun barag songodoggui, songoson ch tsaashid ene chigleeree ajilladaggui bsn. Harin 2005-2008 onii MUIS-Niigmiin Shinjleh Uhaanii Surguuliin angiudin huviarlalt bolohd hamgiin turuund setgel sudlalin angiin huvaari duusdag, ene ch utgaaraa niigmiin uhaanii angiin oyutnuudaaas surlaga bolon yum /nom/ unshih, uuriiguu tsenegleh chadvartai oyutnuud bol manai salbarhan  bdg gdgt bi ergelzdeggui.

Ene mergejliin huree busad mergejlees iluu telj hugjinu. Uchir n ene bol niigmin heregtsee shaardlaga.

“Сэтгэлийн толь” сэтгэл зүйн төвийн гүйцэтгэх захирал, сэтгэл судлаач Х.Хандсүрэнгийн UPTOWN сэтгүүлийн сэтгүүлчтэй хийсэн ярилцлагаас хүргэж байна.  “Сэтгэлийн толь” сэтгэл зүйн төв нь 2004 онд байгуулагдсан бөгөөд бүх насны хүмүүст сэтгэл зүйн бүхий л үйлчилгээ үзүүлдэг байгууллага юм. 

Мэргэжлийн сэтгэл судлаачдад хүмүүс хэр их ханддаг вэ? Барууны өндөр хөгжилтэй орнуудыг бодвол харьцангуй бага юм шиг санагддаг. Энэ талаар таны бодол     

                                                                                         
* Манай орны хувьд сэтгэл судлалын салбарын хөгжлийг аваад үзвэл барууны өндөр хөгжилтэй орнуудтай харьцуулахад харьцангуй залуу шинжлэх ухаан л даа. Сүүлийн жилүүдэд манай оронд сэтгэл судлалын шинжлэх ухааны цар хүрээ нийгмийн олон салбаруудад хүрч ажиллах эхлэл тавиглаж байна. Мэргэжлийн сэтгэл судлалын байгууллагууд бие даан тогтвортой үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Хүмүүсийн сэтгэл зүйн төвд хандаж, зөвлөгөө авч байгаа байдал нийт хүн амыг хамарч чадахгүй байгаа ч мэргэжлийн сэтгэл судлаачдад хандах хандлага өдрөөс өдөрт нэмэгдэж байгааг практикаас харж болно. Сэтгэл судлаачдад хандагсдыг насны хувьд авч үзвэл 3-60 настай хүмүүс байна. Энэ нь юуг харуулж байна вэ гэвэл манайд бүх насныхан ирж байна гэсэн үг юм л даа. Эдгээр хүмүүсийн 70 орчим хувийг оюутнууд, залуучууд, гэр бүлтэй хүмүүс эзэлж байна.

* Гэр бүлтэй хүмүүс сэтгэл зүйчид хандах нь шалтгаан нь яагаад дийлэнх хувийг эзэлж байна вэ?

* Зөвлөгөө авч байгаа хүмүүсийн дотор гэр бүлийн асуудлаар хандаж буй хүмүүс нийт зөвлөгөө авч байгаа хүмүүсийн 80 орчим хувийг эзэлдэг. Энэ үзүүлэлт ганцхан манай орны хувьд яригдаж байгаа зүйл бишээ. Барууны орнуудын практикаас харахад мөн л 80 орчим хувь нь гэр бүлийн асуудлаар сэтгэл зүйчдэд ханддаг гэсэн тоо бий. Гэр бүлийн хүрээнд хувь хүмүүст янз бүрийн асуудал тулгарч байдаг. Бухимдал, стресс, бие биентэйгээ үл ойлголцох байдал, хууран мэхлэлт, нэг нэгэндээ итгэхгүй байх, хүүхдийн асуудал, гэр бүлийн зөрчил, маргаан үүсэх гээд л маш олон асуудлууд байна. Эдгээр асуудлыг хэрхэн даван туулах вэ, хэрхэн шийдвэрлэх вэ? Энэ байдлаас яаж гарах зэрэг асуудлуудаар сэтгэл судлаачид хандаж зөвлөгөө авах нь их байдаг.

* Гэр бүлийн асуудлаар зөвлөгөө авахыг хүсэгчдийн дйилэнх нь эрчүүд байдаг уу, эсвэл эмэгтэйчүүд байдаг уу?

* Эхнэр нөхөр хоёр хамтдаа ирэх тохиолдол байдаг. Гэхдээ ихэнх тохиолдолд  эмэгтэйчүүд ханддаг. Цөөн тохиолдолд эрэгтэйчүүд ханддаг. Гэр бүлийн нэг гишүүн сэтгэл зүйчид хандаж зөвлөгөө авахаас илүү хоёул хамтдаа ирж зөвлөгөө авч асуудлаа шийдвэрлэх нь үр дүнтэй гэж хэлмээр байна.

* Тэгвэл тэдэнд сэтгэл судлаачид ямар тусламж, дэмжлэг үзүүлдэг юм бэ? Сэтгэл зүйн төвд хандлаа гээд асуудлаас ангижирч, сэтгэл нь амархан илааршиж чаддаг болов уу?

* Бид юуны өмнө сэтгэл судлаачдад хандах болсон шалтгаан, мөн чухам ямар асуудлаас болж энэ хүн ийм байдалд оров гэдгийг асууж судалж, ярилцсаны үндсэн дээр зөвлөгөө өгдөг. Сэтгэл зүйн зөвлөгөө авахаар ирж байгаа хүмүүсийн мэдээллийн нууцыг хадгалах гэдэг бол сэтгэл зүйн зөвлөгөөг явуулах чухал нөхцөл юм. Ер нь гэр бүл болсон хүмүүс суусныхаа дараах гурав, дөрөв дэх жилдээ их тогтворгүй байдаг. Үүнийг хямралын үе гэдэг л дээ. Яг тийм үедээ байгаа гэр бүлүүд сэтгэл зүйчид их ханддаг. Харин бид тухайн гэр бүлд мэргэжлийн сэтгэл зүйн зөвлөгөө өгч, асуудалтай байгаа ганц хүнд биш хоёуланд нь, цаашлаад гэр бүлийн бусад гишүүнтэй уулзаж зөвлөгөө өгдөг. Сэтгэл зүйн зөвлөгөө асуудлаасаа хамаараад тодорхой үе шаттай л даа.

* Бидний ярилцлагыг магадгүй гэр бүлийн асуудалтай байгаа хосууд уншиж байж болох. Тэгээд хэр үр дүнтэй байдаг талаар мэдэхийг хүсч байгаа байх?

* Гэр бүлд үүссэн асуудлыг гэр бүлийн гишүүдтэй ганц хоёр удаа уулзаад асуудлыг шийддэггүй. Тиймээс бид тэдгээр хүмүүстэй, тухайн гэр бүлтэй хамтарч ажилладаг. Цаашид асуудлаа яаж шийдэхэв, урам зоригтой, сэтгэл өөдрөг амьдрахын тулд юу хийж, яах ёстой вэ гэдгийг хамтарч зөвлөлддөг. Хэр үр дүнтэй байдаг вэ гэвэл харьцангуй ойлголт л доо. Ер нь бол цаг хугацаа болоод гэр бүлийн гишүүд, сэтгэл зүйчийн ур чадвар зэрэг олон зүйлээс хамаарна. Зөвлөгөө авчихаад хэсэг хугацааны дараа хямралаас бүрэн гарч болно. Тэгвэл тэр хүн дахиж сэтгэл зүйчид тухайн асуудлаар хандах шаардлагагүй болж байгаа юм. Харин хэсэг хугацаа өнгөрсөн ч яг л хэвэндээ байгаад байвал сэтгэл судлаачтай дахин хамтарч ажилладаг. Ямар нэг үр дүн, амжилтад хүртэл нь л хамт байж байдаг.

* Монгол гэр бүлийн онцлог мөн чанар гэж байна уу?

* Монгол гэр бүл нь орчин үеийн хийгээд уламжлалт хэв маягийг хадгалсан байдгаараа онцлогтой. Барууны орнууд болон бусад Азийн орнуудын гэр бүлийн онцлог хэв маягаас ялгаатай. Мөн түүнчлэн гэр бүл болох нас тухайн улс орон бүрт ялгаатай байх жишээтэй. Энэ байдлаас харахад монгол гэр бүлийн онцлог наснаас нь ихээхэн хамаарна. Залуу гэрийн бүлийн хэв маяг нэг өөр, суугаад олон жил болчихсон гэр бүл бас нэг ондоо гэх мэтчилэн. Үүсэж буй асуудал нь нас, хамт амьдарсан хугацаанаас хамаараад өөр өөр байх жишээтэй.

* Зөвлөгөө өгөхөөс өөрөөр хамтарч ажилладаг уу? Данц ганц зөвлөгөө өгдөг юм уу?

* Сэтгэл зүйн зөвлөгөөг тухайн гэр бүлд өгөхөөс гадна хувь хүн, бүлэг хамт олонд зориулсан группын ярилцлага хийж асуудлыг шийдвэрлэдэг. Тухайн гэр бүлд ярилцлага хийх, төрөл бүрийн үүрэг даалгавар өгч гүйцэтгүүлэх, сэтгэл зүйн дасгал тоглоом хийлгэх, гэр бүлийн уран баримал бүтээлгэх зэрэг олон арга техникийг хэрэглэдэг.
 

* Гадаадын улс орнуудад сэтгэл зүйчид нь мэргэжлээрээ төрөлжсөн байдаг. Хүүхдийн, эмэгтэйчүүдийн, эрэгтэйчүүдийн, гэр бүлийн гэх мэтчилэн. Монголд гэр бүлийн сэтэл зүйгээр дагнасан сэтгэл судлаач байдаг уу?

 * Барууны орнуудын хувьд сэтгэл зүйн чиглэлүүд төрөлжсөн байдаг. Тухайлбал, Гэр бүл, хосуудад зориулсан,  мэргэжилтнүүд байдаг. Эсвэл зөвхөн өсвөр насны хүүхэдтэй ажилладаг гэхчилэн тодорхой чиглэлээр нарийн мэргэшидэг. Манайд орны хувьд мөн адил хүүхдийн, гэр бүлийн, бие хүний сэтгэл зүйн, спортын гээд дагнан судалж байгаа залуу сайн сайн судлаачид нэмэгдсээр байна.
   

* Ярилцлагын төгсгөлд танд өөр хэлэх зүйл байна уу?

* Асуудалгүй амьдрал гэж үгүй, Та амьдралд яаж хандана амьдрал Танд тэгж хандана. Сайхан амьдралыг гагцхүү Та өөрөө л бүтээх ёстой. Таны амьдралд ганцаараа болоод гэр бүлтэйгээ шийдэж чадахааргүй асуудал үүссэн бол мэргэжлийн сэтгэл зүйчид хандаарай. Таны асуудлыг хуваалцаж, Танд туслахад бидний үүд үргэлж нээлттэй байх болно гэж хэлмээр байна.